Ciekawostki

Pomnik Powstańców Styczniowych w Niegowonicach

5 maja 1863 r. miała miejsce bitwa pod Krzykawką. Powstańczy korpus dowodzony przez generała Józefa Miniewskiego stacjonujący pod Krzykawką niedaleko Olkusza, połączony z włoskim legionem garibaldczyków dowodzonych przez Francesca Nullo (łącznie ok. 500 ochotników), został rankiem 5 maja 1863 roku zaatakowany przez oddział rosyjski dowodzony przez księcia Szachowskiego, przybyły spod Olkusza. Pomyślny początkowo dla powstańców przebieg starcia zmienił się po śmierci pułkownika Nullo. Oddział poszedł w całkowitą rozsypkę, 30 powstańców trafiło do niewoli.  Popłoch w szeregach powstańczych przerodził się w ucieczkę. Powstańcy rozproszyli się w małych grupach, za którymi wyruszyły oddziały carskie.  

W okolicy Grabowej ośmiu z nich zostało schwytanych przez Moskali i zgładzonych jeszcze tego samego dnia. Miejscowa ludność pochowała zabitych na miejscu w lesie, lecz wkrótce, z inicjatywy dziedzica Grabowej, ciała poległych powstańców zostały potajemnie przeniesione na cmentarz w Niegowonicach. Pochowano ich w bezimiennej mogile, gdyż każda forma upamiętnienia poległych groziła represjami. Z tego powodu w księgach parafialnych jedynym śladem jest krótka, ledwie widoczna wzmianka zapisana po łacinie w raptularzu zmarłych, informująca o pochówku ośmiu nieznanych osób: "Octo persona ignoti Hominis et Cognominis ocisa in pratis Głazowa Sepulla in cemetario Niegowonicimi".
Przez 59 lat Powstańcy spoczywali w tej anonimowej mogile i dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, mogiła mogła zostać odtajniona. W roku 1922, przy okazji obchodów uchwalenia Konstytucji 3 Maja, uroczyście odsłonięto i poświęcono pomnik upamiętniający pochowanych w niej bohaterów. Przedsiewzięcie, koordynowane przez specjalnie powolany komitet, w skład którego weszli nauczyciele, ksiądz proboszcz i mieszkańcy Niegowonic - wsparli miejscowi ofiarodawcy.  Napis umieszczony na mogile — „8 bohaterom poległym pod Krzykawką w r. 1863, tutaj pochowanym, w hołdzie rodacy” — do dziś przypomina o anonimowych uczestnikach powstania oraz o długim okresie milczenia, który poprzedził ich oficjalne upamiętnienie.  Na ołtarzu polowym przy pomniku odprawiane są uroczyste rocznicowe msze święte. W 150 rocznicę wybuchu powstania styczniowego, tuż obok pomnika postawiono tablicę informacyjną, dotyczącą pochowanych tu powstańców.

Należy w tym miejscu wspomnieć o jednym z uczestników tych wydarzeń - Eugeniuszu Łyczkowskim, byłym zesłańcu i weteranie 1863 roku. Urodzony w Lachach (gubernia Mohylewska),
stały mieszkaniec miasta Wiaźmy, u schyłku swego życie w czasie kiedy Polska odzyskala niepodległość, zamieszkiwał w Niegowonicach, u swej córki, która była nauczycielką w miejscowym dworze. Sam będąc weteranem powstania styczniowego stał się jednym z głównych inicjatorów upamiętnienia poległych powstańców.  Doczekał momentu odsłonięcia pomnika, ale zmarł niedługo później, w sierpniu 1922 roku. Został pochowany na niegowonickim cmentarzu, tuż obok pomnika powstańców, którego odsłonięcie było zwieńczeniem jego życia.

W bitwie pod Krzykawką poległ Francesco Nullo - włoski bohater z okresu Wiosny Ludów. Zginął za sprawę polską. Nullo był dowódcą włoskich ochotników - uczestników Powstatnia Styczniowego. Jego śmierć wywołała popłoch wśród włoskich żołnierzy i ostatecznie zdecydowała o przegranej powstanców w tej bitwie. Grób Francesco Nullo, z symbolicznym nagrobkiem w kształcie złamanego dębu, znajduje sie w  Olkuszu.