ROKITNO SZLACHECKIE. Śladami Michała Poleskiego
Rokitno Szlacheckie – wieś, która swoją nazwę zawdzięcza niezwykłemu człowiekowi i niezwykłej historii.
Dziś trudno uwierzyć, że niewielkie Rokitno było kiedyś jednym z najlepiej zarządzanych majątków w okolicy, a po jego polach i lasach spacerował człowiek, który wyprzedzał swoją epokę. Michał Poleski – ziemianin, naukowiec, przyrodnik, krajoznawca i propagator nowoczesnego rolnictwa – stworzył tu w XIX wieku wzorcowe gospodarstwo, a jego działalność miała wpływ nie tylko na Rokitno, ale również na rozwój całej okolicy.
Dziś po dawnej świetności pozostało niewiele. Tym ciekawszy jest spacer jego śladami – pozwala zobaczyć Rokitno nie tylko takim, jakie jest dzisiaj, ale także takim, jakim było ponad sto lat temu.
Trasa została sprawdzona podczas spaceru turystycznego „Śladami Michała Poleskiego”, zorganizowanego 6 czerwca 2026 roku w ramach festynu szlacheckiego „Urodziny Michała”.
Długośc trasy - 5,5 km
Czas przejścia - 1,5 h
Stopień trudności - łatwa:-)
Nawierzchnie - asfalt i drogi gruntowe
ZOBACZ TRASĘ SPACERU NA MAPIE. Plik GPX do pobrania na końcu artykułu.
Początek spaceru – skwer Michała Poleskiego
Spacer rozpoczynamy w centrum Rokitna Szlacheckiego, na skwerze Michała Poleskiego. To właśnie tutaj znajduje się obelisk w postaci głazu, upamiętniającego tego najwybitniejszego mieszkańca wsi.
Skwer Michała Poleskiego w Rokitnie Szlacheckim, fot. D. Berłowski www.roweremposlasku.pl

Głaz, upamietniający Michała Poleskiego na skwerze jego imienia, fot. A. Masłowska
Michał Poleski urodził się w Rokitnie w 1839 roku. Był człowiekiem o niezwykle szerokich zainteresowaniach i jeszcze większej energii. Uczestniczył w powstaniu styczniowym, studiował rolnictwo i nauki przyrodnicze we Francji, a po powrocie do kraju stworzył we Włodowicach słynne „Ateny Olkuskie” – prywatną uczelnię agronomiczną, przyciągającą studentów i naukowców z kraju i zagranicy działającą w latach 1870 – 1880. Po śmierci swoich rodziców Michał Poleski zlikwidował szkołę i wrócił do Rokitna, by zająć się tworzeniem wzorcowego gospodarstwa w swoim gnieździe rodowym.
To właśnie on sprawił, że Rokitno zaczęto nazywać Szlacheckim. Nie chodziło jednak wyłącznie o szlacheckie pochodzenie właścicieli. Przydomek był związany przede wszystkim z charakterem tutejszego majątku – nowoczesnego, dobrze zarządzanego i budzącego podziw w całej okolicy.
Widok na dawne włości Poleskich
Ze skweru ruszamy w górę drogą asfaltową, mijając po drodze niewielką kaplicę Kościoła Polskokatolickiego.
Kaplica Parafii Polskokatoliciej w Rokitnie Szlacheckim , fot. I. Pakula
Powstanie parafii polskokatolickiej w Rokitnie to ciekawa historia, chociaż związana z bardziej współczesnymi dziejami Rokitna. Sama kaplica polskokatolicka jest starsza niż rzymskokatolicki kościół parafialny w centrum wsi. Jej historia rozpoczęła się w drugiej połowie lat 60. XX wieku od ostrego sporu części mieszkańców z lokalnymi duchownymi rzymskokatolickimi, związanym z odmową pochówku jednego z mieszkańców. Rodzina zorganizowała pogrzeb, który został odprawiony przez polskokatolickiego kapłana z pobliskiego Bolesławia koło Olkusza. Po tych wydarzeniach niezadowoleni wierni postanowili odsunąć się od dotychczasowych struktur i zaczęli dojeżdżać na nabożeństwa do polskokatolickiej parafii w Bolesławiu, a z czasem wystarali się o własną parafię, ponieważ do wspólnoty dołączali kolejni mieszkańcy wsi. W1968 roku erygowano parafię polskokatolicką w Rokitnie Szlacheckim, a wkrótce wybudowano też świątynię w postaci kaplicy św. Antoniego. Zryw mieszkańców zbiegł się w czasie z polityką wyznaniową PRL – komunistyczne władze chętnie wspierały polskokatolików, widząc w tym szansę na osłabienie Kościoła rzymskokatolickiego, co ułatwiło uzyskanie zgód na budowę świątyni przy dzisiejszej ul. 1 Maja 25a. Paradoksalnie pojawienie się nowej wspólnoty na stałe zmieniło wieś i zmusiło kurię rzymskokatolicką do reakcji, aby zatrzymać odpływ wiernych, i w 1992 roku wybudowano tu kościół i utworzozno samodzielną parafię rzymskokatolicką pw. Miłosierdzia Bożego.
Spod kaplicy idziemy dalej i docieramy do zielonego Szlaku Tysiąclecia, którym skręcamy w prawo w kierunku Łaz. Szybko opuszczamy zabudowania wsi i idąc drogą asfaltową docieramy do otwartego krajobrazu. Warto się tutaj zatrzymać. Przed nami rozciąga się widok w kierunku Niegowonic – jurajskie wzgórza, wapienne ostańce i ściany niegowonickiego kamieniołomu. To właśnie z takich miejsc można najlepiej wyobrazić sobie rozległość dawnych dóbr Poleskich. W dolinie pomiędzy wzgórzami znajdowała się kiedyś granica pomiedzy dobrami rokickimi i niegowonickimi, o którą dziedzice tych włości toczyli spory przez lata, co potwierdzają dokumenty majątkowe z XVIII i XIX w.
Widok z zielonego Szlaku Tysiąclecia w kierunku Niegowonic, fot. Agnieszka Masłowska
W XIX wieku były to tysiące hektarów pól, lasów i łąk. Michał Poleski prowadził gospodarstwo według najnowszej wiedzy rolniczej: stosował nowoczesne nawożenie, melioracje, świadomą gospodarkę leśną i dbał o właściwe gospodarowanie wodą. Jego gospodarstwo miało być nie tylko dobrze prosperującym majątkiem, ale również praktycznym przykładem tego, jak naukę można wykorzystać w codziennym gospodarowaniu.
Schodząc dalej tą samą asfaltową drogą dojdziemy do skrzyżowania z główną drogą prowadzącą od Łaz przez Rokitno do Ogrodzieńca. Skrzyżowania pokonujemy na wprost, wchodząc obok przystanku w gruntową drogę. Idziemy nią prosto około 500 m wzdłuż betonowego ogrodzenia prywatnej posesji, do momentu kiedy za ogrodzeniem przestrzeń nam się otworzy na rozległe pola – aż by się chciało powiedzieć: Witamy we włościach Poleskich! 

Witamy we włościach Poleskich! - fot. A. Masłowska
Tu skręcamy w prawo i idziemy około 300 metrów polną drogą do kolejnego skrzyżowania polnych dróg, na którym skręcamy w lewo.
Ogrodzieniec na horyzoncie
Ale najpierw zatrzymajmy się tutaj na chwilę, bo patrząc na wprost można stąd dostrzec na horyzoncie ruiny Zamku Ogrodzienieckiego.
"...można stąd dostrzec na horyzoncie ruiny Zamku Ogrodzienieckiego." - fot. I.Pakula
Dziś to po prostu piękny jurajski krajobraz. Dla Michała Poleskiego był to jednak widok niemal codzienny. Być może z powodu tego widoku właśnie krajoznawstwo stało się jedną z jego wielkich pasji. W późniejszych latach życia badał historię i przyrodę okolicznych miejscowości oraz jurajskich zamków. Zajmował się m.in. Ogrodzieńcem, Włodowicami, Siewierzem, Smoleniem i Rabsztynem.
W 1913 roku wydał książkę „Zamek Ogrodzieniec na tle najbliższej okolicy” – pierwsze naukowe opracowanie dziejów ogrodzienieckiego zamku, które można uznać za jeden z pierwszych przewodników po tym wyjątkowym miejscu. Publikacja zawierała nie tylko informacje historyczne, ale także opisy przyrody, geologii, botaniki oraz lokalnych zwyczajów.
Drogą dawnych właścicieli
Na skrzyżowaniu gdzie podziwiamy Ogrodzieniec skręcamy w lewo i idziemy około 500 metrów skrajem pól i zarośli aż do miejsca gdzie nasz kierunek przecina sie z dawną drogą w kieunku Łaz. Rozpoznacie ją bez trudu bo dwa rzędy starych, pomnikowych drzew i dzikich samosiejek tworzą wielogatunkowy zielony tunel pomiędzy łanami pól. To dawna droga łącząca dwór Poleskich (aleją w prawo - 200 m) z Łazami i kościołem parafialnym w Ciągowicach (aleją w lewo). Nadal jest przejezdna - przynajmniej dla górskich rowerów:-). 

"...dwa rzędy starych, pomnikowych drzew i dzikich samosiejek tworzą wielogatunkowy zielony tunel...", fot. I.Pakula
To jeden z tych fragmentów spaceru, w których historia jest niemal niewidoczna, a jednocześnie bardzo blisko. Polescy jeździli tędy m.in. do kościoła, a także pomiędzy swoimi licznymi folwarkami.
Warto właśnie tutaj przypomnieć, że Michał Poleski nie zamknął się w świecie rolnictwa. Na swoich ziemiach uruchomił dwie kopalnie węgla brunatnego, rozwijał gospodarkę wodną i meliorację, a także udostępnił swoje tereny pod budowę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Doskonale rozumiał, że nowoczesny transport może stać się impulsem dla rozwoju całej okolicy. Tak, zaczęła się historia Łaz – Miasta Kolejarzy, które z niewielkiego przysiółka, w którym dzięki staraniom rodziny Poleskich powstała stacja kolejowa, zaczął szybko zyskiwać na znaczeniu jako ośrodek przemysłowy, węzeł kolejowy i centrum administracyjne, stając się z czasem ważniejszym ośrodkiem niż dawne Rokitno. Historia potrafi naprawdę zaskoczyć.
Dawny park i stawy
Przecinamy aleję idąc nadal w dół polną drogą w kierunku lasu. 
Droga od starej alei w kierinku lasu, fot. I.Pakula
Docieramy do granicy zadrzewienia i skręcamy w prawo w stronę dawnego parku istniejącego niegdyś przy dworze Poleskich.
Idziemy lasem w kierunku wsi dobrą leśną drogą i jeśli chcemy, możemy pokusić się o wejście do środka dawnego założenia parkowego, ale czeka nas przejście mało czytelną, zarośniętą drogą pomiędzy dawnymi stawami.
Tu skręcamy w prawo, aby dojśc do wnętrza dawnego parku - fot. I.Pakula
Tylko na poczatku tego odcinka jest trudno (ok. 200-300 m), bo kiedy miniecie stawy, krzaków jest już mniej i teren się otwiera - widzimy pozostałości dawnych alei, a na ich końcu można zobaczyć to co pozostało z dawnego dworu Poleskich. Teren dawnego dworu jest dzis prywatną własnością i jest ogrodzony, dlatego pozostałości dworu można oglądać tylko z daleka i należy to uszanować, bo dziś mieszkają tam ich obecni właściciele. Ale ta odległośc wystarczy aby zauważyć sześcioboczną wieżę, neogotyckie łuki w miejscach dawnych okien i charakterystyczne ozdobne zwieńczenia murów tuż po dachem. Tyle zostało z dawnego dworu...
Aby wrócić na trasę wycieczki musimy iść tą samą drogą, którą weszliśmy do wnętrza parku.



Pozostałości stawów parkowych w dawnym dworskim parku w Rokitnie oraz infrastruktury zasilającej stawy w wodę , fot. Paweł Kokoszka
Na zarośniętych dawnych parkowych alejach dziś rosną ciekawe rośliny - na zdjęciu rzadki bodziszek żałobny zwany też cuchnącym, for. Agnieszka Masłowska
Dziś, spacerując po dawnym parku, trudno rozpoznać w tym miejscu dawną rezydencję. Kiedyś była tu jednak starannie zaprojektowana przestrzeń z alejami, ciekawymi okazami drzew i krzewów oraz stawami hodowlanymi. Woda nie pojawiała się tu przypadkiem. Michał Poleski stworzył system rowów i rur, który doprowadzał ją do stawów z meliorowanych pól i leśnych źródeł. Rozwiązania hydrotechniczne pozwalały również regulować stosunki wodne na terenie całego gospodarstwa. Dziś pozostały po tym systemie stare stawy, fragmenty przepustów i ślady dawnych alei. Warto to miejsce odwiedzić w okresie zimowym, kiedy pozbawione liści otoczenie odsłania to co zazwyczaj jest ukryte w zieleni, uczytelniając dawny wygląd dworskiego parku w Rokitnie Szlacheckim.
To miejsce szczególnie mocno działa na wyobraźnię. Wystarczy na chwilę odejść od głównej ścieżki i spróbować zobaczyć to miejsce takim, jakim było kiedyś – z wodą w stawach, uporządkowanymi alejami i życiem toczącym się wokół dworu. Warto zwrócić uwagę na pozostałości żelbetowych mechanizmów regulowania ilości wody w stawach. Wybudowane w czasach Michała Poleskiego stawy podobno jeszcze w latach 80. XX w. były zarybione, a mechanizmy przepustowe działały i spełniały swoją rolę. W parku organizowane były zabawy wiejskie a latem kąpielisko dla mieszkańców, czemu sprzyjało piaszczyste dno i czysta woda. W latach 90. metalowe mnichy przepustowe zostały skradzione, a woda ze stawów w większości zniknęła. Opuszczony i nie uczęszczany park zdziczał i zarósł, ale to co pozostało mocno oddziałowuje na wyobraźnię, pozwalając umysłowi dopowiedzieć i zobaczyć, to co bezpowrotnie zniknęło…
Dwór Poleskich – ślady dawnej rezydencji
Michał Poleski po powrocie do Rokitna w 1880 r. zamieszkał w XVIII-wiecznym drewnianym dworze, w którym się wychował, ale dobudował do niego murowaną, neogotycką część z wieżą i oficyna biblioteczną. Potrzebował miejsca na swoje ogromne zbiory – bibliotekę, materiały geologiczne i krajoznawcze oraz kolekcje przyrodnicze.
Źródło: Michał Federowski, "Wsmpomnieia moje o Michale Poleskim (...)" - str. 29, Śląska Biblioteka Cyfrowa
Dziś z dawnego dworu pozostało bardzo niewiele. Zachowały się fragmenty neogotyckiej sztukaterii wokół okien i na elewacji, i cześciowo zachowana neogotycka wieża. Dawna oficyna od frontu budynku również przetrwała, ale jest bardzo zaniedbana, a całe założenie dworskie ma już zupełnie inny charakter. Nie należy więc spodziewać się tutaj okazałego pałacu. Rokitno trzeba raczej czytać z krajobrazu i drobnych śladów, które przetrwały.
Widok na pozostałości dawnego dworu Poleskich od strony parku - zdjęice z eventu Śladami Michała Poleskiego fot. Ewa Górnikowska
Od świetności do zapomnienia
Po śmierci Michała Poleskiego majątek zaczął stopniowo podupadać. W latach 30. XX wieku został objęty zarządem komisarycznym, a później wojna i powojenne przemiany przypieczętowały jego los. Drewniany dwór spłonął, a w 1945 roku zniszczona została również biblioteka Poleskiego – wraz z tysiącami zgromadzonych przez niego książek. Po wojnie dawne zabudowania gospodarcze przejęła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „Nowe Życie”. Dziś po dawnej posiadłości pozostały zaledwie fragmenty budynków, aleje, stawy i elementy dawnego systemu wodnego.
Widok na zachowaną oficynę biblioteczną od frontu dawnego dworu - fot. Damian Berłowski www.roweremposlasku.pl
Niewiele? Być może.
Ale wystarczająco dużo, by uruchomić wyobraźnię.
Finał spaceru – Urodziny Michała
Z dawnego parku leśną ścieżką wychodzimy na asfaltową drogę prowadzącą z Rokitna do przysiółka Kazimierówka. Skręcamy na niej w prawo i idziemy w stronę współczesnego boiska sportowego.
To właśnie tutaj odbywa się coroczny festyn szlachecki „Urodziny Michała”, podczas którego mieszkańcy i goście przypominają historię niezwykłego gospodarza Rokitna – w trakcie naszej wycieczki mieliśmy okazję w nim uczestniczyć.
Na jeden dzień wieś przenosi się w XIX wiek. Pojawiają się stroje z epoki, tańczony jest wspólny polonez, a uczestnicy rywalizują w konkursie na najlepszy bigos szlachecki.
Poloneza czas zacząć! - Festyn Szlachecki "Urodziny Michała" w Rokitnie Szlacheckim - zawsze w czerwcu! - fot. I. Pakula
Jeśli przyjedziecie tu w trakcie tego święta to będzie dobre miejsce, by po zakonczeniu wycieczki wziąć udział w festynie. Jeśli będziecie w innym terminie musicie przejść jeszcze kilkaset metrów do miejsca gdzie rozpoczynaliście spacer, aby zakończyć pętlę.
W każdym razie będzie to możliwość by spojrzeć na Rokitno z perspektywy człowieka, który ponad sto lat temu próbował stworzyć tutaj nowoczesny, samowystarczalny i dobrze prosperujący majątek. I z całą pewnością mu się to udało, ale jak wiadomo historia bywa przewrotna.
Rokitno Szlacheckie dziś nie opowiada głośno swojej historii. Raczej szepcze...
Nie ma tu dziś okazałego pałacu ani wielkiego parku. Są za to stare aleje, stawy, fragmenty dworu, widok na jurajskie wzgórza i opowieść o człowieku, który potrafił połączyć gospodarność, naukę, przyrodę, krajoznawstwo i troskę o mieszkańców.
I właśnie dlatego warto przejść tę trasę śladami Michała Poleskiego, aby ją odkrywać i wyłuskiwać z tego co po tej opowieści pozostało.
Gmina Łazy - Najlepsza baza wypadowa na Jurę
Gmina Łazy jest bardzo dostępna komunikacyjnie - łatwo tu dojechać pociągiem i samochodem. Wschodnia i południowa część gminy leży na obszarze Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd oraz w jego otulinie. Spotkacie tu najdalej na zachód wysunięte jurajskie ostańce oraz wiele wspaniałych miejsc widokowych na Jurę. Liczne szlaki rowerowe prowadzą m.in. do Pustyni Błędowskiej (15 km), do Zamku Ogrodzieniec (15 km), do Zamku w Siewierzu (18 km). Prawie połowa obszaru gminy to tereny leśne, w których kryją się skały, meandrujące strumienie i liczne stawy. Można spotkać bobry, sarny, żurawie, a nawet łosie! Nie ma tu tłumów, można cieszyć się spokojem, kontaktem z przyrodą i odkrywać ciekawe zakamarki Jury troche mniej oczywistej!
Zostań z nami na dłużej
Zostań z nami na dłużej i odkryj, jak interesujące może być odkrywanie Jury od strony Gminy Łazy! To idealne miejsce dla tych, którzy szukają spokoju, pięknych widoków, bliskości natury i aktywnego wypoczynku, z dala od zgiełku i tłumów ludzi. Dobra infrastruktura, malownicze krajobrazy, piękna przyroda i liczne atrakcje sprawią, że zrelaksujesz sie i poczujesz tutaj naprawdę dobrze. Przekonaj się, zapraszamy.